Si deve sospettare mosaicismo genetico quando il paziente presenta:
  • Disturbo della crescita asimmetrica.
    • Combinato con lesioni pigmentarie della pelle a distribuzione a chiazze (come ad esempio macchie caffè con latte, nevi, ecc.), particolarmente se presentano una distribuzione che segue le linee di Blaschko.
    • Combinato con malformazioni vascolari.
Principali tipi di mosaicismo: In funzione della linea cellulare interessata: somatica (a), gonosomica (b), germinale (c). Pattern riconoscibili di mutazioni in mosaico nella pelle: Linee di Blaschko strette (d), linee di Blaschko larghe (e), pattern a scacchiera (f), pattern filiforme (g), pattern a chiazze senza separazione sulla linea mediana (h). 
19955111 {19955111:4FLA8WZF} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%224FLA8WZF%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Biesecker%20and%20Spinner%22%2C%22parsedDate%22%3A%222013-05%22%2C%22numChildren%22%3A2%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BBiesecker%20LG%2C%20Spinner%20NB.%20A%20genomic%20view%20of%20mosaicism%20and%20human%20disease.%20Nat%20Rev%20Genet%20%5BInternet%5D.%202013%20May%20%5Bcited%202015%20Oct%202%5D%3B14%285%29%3A307%26%23x2013%3B20.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttp%3A%5C%2F%5C%2Fwww.nature.com%5C%2Fnrg%5C%2Fjournal%5C%2Fv14%5C%2Fn5%5C%2Fabs%5C%2Fnrg3424.html%26%23039%3B%26gt%3Bhttp%3A%5C%2F%5C%2Fwww.nature.com%5C%2Fnrg%5C%2Fjournal%5C%2Fv14%5C%2Fn5%5C%2Fabs%5C%2Fnrg3424.html%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22A%20genomic%20view%20of%20mosaicism%20and%20human%20disease%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Leslie%20G.%22%2C%22lastName%22%3A%22Biesecker%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Nancy%20B.%22%2C%22lastName%22%3A%22Spinner%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Genomic%20technologies%2C%20including%20next-generation%20sequencing%20%28NGS%29%20and%20single-nucleotide%20polymorphism%20%28SNP%29%20microarrays%2C%20have%20provided%20unprecedented%20opportunities%20to%20assess%20genomic%20variation%20among%2C%20and%20increasingly%20within%2C%20individuals.%20It%20has%20long%20been%20known%20that%20cancer%20is%20a%20mosaic%20genetic%20disorder%2C%20but%20mosaicism%20is%20now%20apparent%20in%20a%20diverse%20range%20of%20other%20clinical%20disorders%2C%20as%20indicated%20by%20their%20tissue%20distributions%20and%20inheritance%20patterns.%20Recent%20technical%20advances%20have%20uncovered%20the%20causative%20mosaic%20variant%20underlying%20many%20of%20these%20conditions%20and%20have%20provided%20insight%20into%20the%20pervasiveness%20of%20mosaicism%20in%20normal%20individuals.%20Here%2C%20we%20discuss%20the%20clinical%20and%20molecular%20classes%20of%20mosaicism%2C%20their%20detection%20and%20the%20biological%20insights%20gained%20from%20these%20studies.%5CnView%20full%20text%22%2C%22date%22%3A%22Mayo%202013%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1038%5C%2Fnrg3424%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22http%3A%5C%2F%5C%2Fwww.nature.com%5C%2Fnrg%5C%2Fjournal%5C%2Fv14%5C%2Fn5%5C%2Fabs%5C%2Fnrg3424.html%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%221471-0056%22%2C%22language%22%3A%22en%22%2C%22collections%22%3A%5B%22JN2QNH7X%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-05-09T06%3A56%3A11Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Biesecker LG, Spinner NB. A genomic view of mosaicism and human disease. Nat Rev Genet [Internet]. 2013 May [cited 2015 Oct 2];14(5):307–20. Available from: http://www.nature.com/nrg/journal/v14/n5/abs/nrg3424.html
Mosaicismo cutaneo e disturbi neurocutanei in mosaico.
  • La presenza di mosaicismo cutaneo pigmentario è un fattore di rischio per i disturbi dello sviluppo neuropsichico (fino al 56% presenta manifestazioni extracutanee, che possono essere neurologiche, scheletriche, endocrinologiche, ecc.).
  • Le malattie con presentazione a mosaico possono avere diverse cause genetiche sottostanti, dalle mutazioni puntiformi ai riarrangiamenti cromosomici.
  • La diagnosi differenziale dei diversi tipi di malattie del mosaico è difficile. Sono caratterizzati dal presentare uno spettro fenotipico molto ampio con un alto grado di variabilità clinica, poiché l'essenza del mosaicismo è la combinazione di diverse popolazioni cellulari con codici genetici diversi e la loro distribuzione e proporzione è casuale.
19955111 {19955111:CQS3BK4S} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22CQS3BK4S%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Kromann%20et%20al.%22%2C%22parsedDate%22%3A%222018-03-05%22%2C%22numChildren%22%3A1%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BKromann%20AB%2C%20Ousager%20LB%2C%20Ali%20IKM%2C%20Aydemir%20N%2C%20Bygum%20A.%20Pigmentary%20mosaicism%3A%20a%20review%20of%20original%20literature%20and%20recommendations%20for%20future%20handling.%20Orphanet%20Journal%20of%20Rare%20Diseases%20%5BInternet%5D.%202018%20Mar%205%20%5Bcited%202019%20July%2020%5D%3B13%281%29%3A39.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1186%5C%2Fs13023-018-0778-6%26%23039%3B%26gt%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1186%5C%2Fs13023-018-0778-6%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Pigmentary%20mosaicism%3A%20a%20review%20of%20original%20literature%20and%20recommendations%20for%20future%20handling%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Anna%20Boye%22%2C%22lastName%22%3A%22Kromann%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Lilian%20Bomme%22%2C%22lastName%22%3A%22Ousager%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Inas%20Kamal%20Mohammad%22%2C%22lastName%22%3A%22Ali%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Nurcan%22%2C%22lastName%22%3A%22Aydemir%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Anette%22%2C%22lastName%22%3A%22Bygum%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Pigmentary%20mosaicism%20is%20a%20term%20that%20describes%20varied%20patterns%20of%20pigmentation%20in%20the%20skin%20caused%20by%20genetic%20heterogeneity%20of%20the%20skin%20cells.%20In%20a%20substantial%20number%20of%20cases%2C%20pigmentary%20mosaicism%20is%20observed%20alongside%20extracutaneous%20abnormalities%20typically%20involving%20the%20central%20nervous%20system%20and%20the%20musculoskeletal%20system.%20We%20have%20compiled%20information%20on%20previous%20cases%20of%20pigmentary%20mosaicism%20aiming%20to%20optimize%20the%20handling%20of%20patients%20with%20this%20condition.%20Our%20study%20is%20based%20on%20a%20database%20search%20in%20PubMed%20containing%20papers%20written%20in%20English%2C%20published%20between%20January%201985%20and%20April%202017.%20The%20search%20yielded%20174%20relevant%20and%20original%20articles%2C%20detailing%20a%20total%20number%20of%20651%20patients.%22%2C%22date%22%3A%22March%205%2C%202018%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1186%5C%2Fs13023-018-0778-6%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1186%5C%2Fs13023-018-0778-6%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%221750-1172%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%22RW3UYKV2%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-07-15T22%3A40%3A45Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Kromann AB, Ousager LB, Ali IKM, Aydemir N, Bygum A. Pigmentary mosaicism: a review of original literature and recommendations for future handling. Orphanet Journal of Rare Diseases [Internet]. 2018 Mar 5 [cited 2019 July 20];13(1):39. Available from: https://doi.org/10.1186/s13023-018-0778-6
Riorganizzazioni cromosomiche in mosaico (CNV).
  • La ipomelanosi di Ito è un disturbo neurocutaneo classico in cui esiste un riarrangiamento cromosomico identificabile tramite biopsia (che può interessare molteplici regioni cromosomiche distinte), e condiziona cambiamenti pigmentari a causa dell'alterazione dello sviluppo della cresta neurale (neurocristopatia).
Malattie monogeniche in mosaico.
  • Si tratta di malattie a trasmissione autosomica dominante.
  • Alcune di esse non sono compatibili con la vita nella loro presentazione costituzionale (conducono ad aborto o morte fetale, come la sindrome CHILD), poiché il gene affetto ha un'elevata importanza evolutiva, pertanto sopravvivono solo i mosaicismi con fenotipo attenuato.
19955111 {19955111:N9KLKRMH} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22N9KLKRMH%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Ruggieri%20et%20al.%22%2C%22parsedDate%22%3A%222015-11-13%22%2C%22numChildren%22%3A1%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BRuggieri%20M%2C%20Pratic%26%23xF2%3B%20PD%2C%20Happle%20R.%20Mosaic%20Neurocutaneous%20Disorders%20and%20Their%20Causes.%20Seminars%20in%20Pediatric%20Neurology%20%5BInternet%5D.%202015%20Nov%2013%20%5Bcited%202015%20Nov%2013%5D%3B%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttp%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1071909115000765%26%23039%3B%26gt%3Bhttp%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1071909115000765%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Mosaic%20Neurocutaneous%20Disorders%20and%20Their%20Causes%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Martino%22%2C%22lastName%22%3A%22Ruggieri%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22PraticoAndrea%20D.%22%2C%22lastName%22%3A%22Pratic%5Cu00f2%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Rudolf%22%2C%22lastName%22%3A%22Happle%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Neurocutaneous%20disorders%20are%20a%20heterogeneous%20group%20of%20conditions%20%28mainly%29%20affecting%20the%20skin%20%5Bwith%20pigmentary%20abnormalities%20and%5C%2For%20cutaneous%20tumours%5D%20and%20the%20central%20and%20peripheral%20nervous%20systems%20%5Bwith%20congenital%20abnormalities%20and%5C%2For%20tumours%5D.%20Other-than-skin%20and%20nervous%20system%20involvement%20is%20frequently%20encountered%20mostly%20affecting%20eye%2C%20bone%2C%20heart%5C%2Fvessels%2C%20lung%2C%20kidney%20and%20gut.%20The%20spectrum%20of%20neurological%20anomalies%20is%20broad%20including%20cognitive%20and%20motor%20defects%2C%20epilepsy%20and%20behavioural%20abnormalities.%20Recently%2C%20the%20molecular%20genetic%20and%20cellular%20bases%20of%20an%20increasing%20number%20of%20neurocutaneous%20disorders%20have%20been%20unravelled%2C%20shedding%20light%20on%20the%20interplays%20between%20common%20intra-%20and%20extra-neuronal%20signalling%20pathways%20encompassing%20receptor-protein%20and%20protein-to-protein%20cascades%20%28i.e.%2C%20RAS%2C%20MAPK%2C%20mTOR%2C%20PI3K%5C%2FAKT%20and%20GNAQ%20pathways%29%2C%20which%20are%20responsible%20of%20%28early%20and%20late%29%20nervous%20system%20development%20and%20cause%20mosaic%20distribution%20of%20cutaneous%20and%20extra-cutaneous%20features.%20In%20this%20article%20we%20will%20focus%20on%20the%20well%20known%2C%20and%20less%20defined%20mosaic%20neurocutaneous%20phenotypes%20and%20their%20related%20molecular%5C%2Fgenetic%20bases%2C%20which%20are%20leading%20to%20new%20pathogenic%20hypotheses%20and%20classifications.%22%2C%22date%22%3A%222015-11-13%2010%3A31%3A02%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1016%5C%2Fj.spen.2015.11.001%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22http%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1071909115000765%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%221071-9091%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%2233PLIMR2%22%2C%22JN2QNH7X%22%2C%22RW3UYKV2%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-07-15T22%3A38%3A55Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Ruggieri M, Praticò PD, Happle R. Mosaic Neurocutaneous Disorders and Their Causes. Seminars in Pediatric Neurology [Internet]. 2015 Nov 13 [citato il 13 nov 2015]; Disponibile su: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1071909115000765
Mosaicismo cerebrale e malformazioni cerebrali:
  • Esistono alcune malformazioni cerebrali che si verificano a causa di una mutazione in mosaico.
  • La distribuzione anatomica della malformazione può aiutare a inferire che si tratti di una malattia a mosaico, pertanto la neuroimaging è utile per pianificare lo studio genetico.
Lisencefalia, emimegalencefalia, sindrome del doppio strato corticale.
Displasia cortical focale.
Il tipo di malformazione cerebrale dipenderà dal momento di comparsa della mutazione somatica durante l'organogenesi cerebrale.
19955111 {19955111:YFH4MG27} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22YFH4MG27%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Rodin%20and%20Walsh%22%2C%22parsedDate%22%3A%222018%22%2C%22numChildren%22%3A1%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BRodin%20RE%2C%20Walsh%20CA.%20Somatic%20Mutation%20in%20Pediatric%20Neurological%20Diseases.%20Pediatric%20Neurology%20%5BInternet%5D.%202018%20%5Bcited%202018%20Dec%204%5D%3B87%3A20%26%23x2013%3B2.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0887899418308580%26%23039%3B%26gt%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0887899418308580%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Somatic%20Mutation%20in%20Pediatric%20Neurological%20Diseases%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Rachel%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Rodin%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Christopher%20A.%22%2C%22lastName%22%3A%22Walsh%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Genetic%20variation%20contributes%20significantly%20to%20brain%20function%20and%20dysfunction%2C%20and%20studying%20the%20genetic%20factors%20responsible%20for%20neurological%20phenotypes%20is%20tremendously%20valuable%20for%20understanding%20brain%20development%2C%20physiology%2C%20and%20pathophysiology%2C%20as%20well%20as%20for%20advancements%20in%20disease%20diagnostics%20and%20therapeutics.%20Many%20genetic%20determinants%20of%20neurobiology%20are%20inherited%20from%20parents%20through%20the%20germline%20and%20are%20present%20in%20all%20cells%20of%20an%20individual%2C%20but%20others%2C%20known%20as%20somatic%20or%20mosaic%20mutations%2C%20may%20be%20acquired%20post-conception%20and%20are%20therefore%20present%20in%20only%20a%20subset%20of%20an%20individual%5Cu2019s%20cells.%20While%20the%20relationship%20between%20somatic%20mutation%20and%20cancer%20is%20clear%2C%20recent%20studies%20have%20also%20established%20a%20role%20for%20somatic%20mutations%20in%20several%20non-malignant%20neurological%20diseases%20of%20childhood%2C%20including%20cerebral%20cortical%20malformations%20and%20epilepsy%20disorders%2C%20autism%20spectrum%20disorder%2C%20and%20other%20neuropsychiatric%20diseases.%22%2C%22date%22%3A%2210%5C%2F2018%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1016%5C%2Fj.pediatrneurol.2018.08.008%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0887899418308580%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%2208878994%22%2C%22language%22%3A%22en%22%2C%22collections%22%3A%5B%22SAEU5RAX%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-07-15T22%3A38%3A58Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Rodin RE, Walsh CA. Somatic Mutation in Pediatric Neurological Diseases. Pediatric Neurology [Internet]. 2018 [citato il 4 dic 2018];87:20–2. Disponibile su: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0887899418308580
Tecniche diagnostiche del mosaicismo cerebrale.

Il mosaicismo genetico frequentemente non è rilevabile nel sangue periferico ed è necessario eseguire uno studio nel tessuto affetto.

19955111 {19955111:IXNPXA9L} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22IXNPXA9L%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Ye%20et%20al.%22%2C%22parsedDate%22%3A%222019%22%2C%22numChildren%22%3A1%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BYe%20Z%2C%20McQuillan%20L%2C%20Poduri%20A%2C%20Green%20TE%2C%20Matsumoto%20N%2C%20Mefford%20HC%2C%20et%20al.%20Somatic%20mutation%3A%20The%20hidden%20genetics%20of%20brain%20malformations%20and%20focal%20epilepsies.%20Epilepsy%20Research%20%5BInternet%5D.%202019%20%5Bcited%202019%20Aug%2020%5D%3B155%3A106161.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0920121119301810%26%23039%3B%26gt%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0920121119301810%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Somatic%20mutation%3A%20The%20hidden%20genetics%20of%20brain%20malformations%20and%20focal%20epilepsies%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Zimeng%22%2C%22lastName%22%3A%22Ye%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Lara%22%2C%22lastName%22%3A%22McQuillan%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Annapurna%22%2C%22lastName%22%3A%22Poduri%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Timothy%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Green%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Naomichi%22%2C%22lastName%22%3A%22Matsumoto%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Heather%20C.%22%2C%22lastName%22%3A%22Mefford%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Ingrid%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Scheffer%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Samuel%20F.%22%2C%22lastName%22%3A%22Berkovic%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Michael%20S.%22%2C%22lastName%22%3A%22Hildebrand%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Over%20the%20past%20decade%20there%20has%20been%20a%20substantial%20increase%20in%20genetic%20studies%20of%20brain%20malformations%2C%20fueled%20by%20the%20availability%20of%20improved%20technologies%20to%20study%20surgical%20tissue%20to%20address%20the%20hypothesis%20that%20focal%20lesions%20arise%20from%20focal%2C%20post-zygotic%20genetic%20disruptions.%20Traditional%20genetic%20studies%20of%20patients%20with%20malformations%20utilized%20leukocyte-derived%20DNA%20to%20search%20for%20germline%20variants%2C%20which%20are%20inherited%20or%20arise%20de%20novo%20in%20parental%20gametes.%20Recent%20studies%20have%20demonstrated%20somatic%20variants%20that%20arise%20post-zygotically%20also%20underlie%20brain%20malformations%2C%20and%20that%20somatic%20mutation%20explains%20a%20larger%20proportion%20of%20focal%20malformations%20than%20previously%20thought.%20We%20now%20know%20from%20studies%20of%20non-diseased%20individuals%20that%20somatic%20variation%20occurs%20routinely%20during%20cell%20division%2C%20including%20during%20early%20brain%20development%20when%20the%20rapid%20proliferation%20of%20neuronal%20precursor%20cells%20provides%20the%20ideal%20environment%20for%20somatic%20mutation%20to%20occur%20and%20somatic%20variants%20to%20accumulate.%20When%20confined%20to%20brain%2C%20pathogenic%20variants%20contribute%20to%20the%20%5Cu201chidden%20genetics%5Cu201d%20of%20neurological%20diseases.%20With%20burgeoning%20novel%20highthroughput%20genetic%20technologies%2C%20somatic%20genetic%20variations%20are%20increasingly%20being%20recognized.%20Here%20we%20discuss%20accumulating%20evidence%20for%20the%20presence%20of%20somatic%20variants%20in%20normal%20brain%20tissue%2C%20review%20our%20current%20understanding%20of%20somatic%20variants%20in%20brain%20malformations%20associated%20with%20lesional%20epilepsy%2C%20and%20provide%20strategies%20to%20identify%20the%20potential%20contribution%20of%20somatic%20mutation%20to%20non-lesional%20epilepsies.%20We%20also%20discuss%20technologies%20that%20may%20improve%20detection%20of%20somatic%20variants%20in%20the%20future%20in%20these%20and%20other%20neurological%20conditions.%22%2C%22date%22%3A%2209%5C%2F2019%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1016%5C%2Fj.eplepsyres.2019.106161%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Flinkinghub.elsevier.com%5C%2Fretrieve%5C%2Fpii%5C%2FS0920121119301810%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%2209201211%22%2C%22language%22%3A%22en%22%2C%22collections%22%3A%5B%22SAEU5RAX%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-07-15T22%3A41%3A41Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Ye Z, McQuillan L, Poduri A, Green TE, Matsumoto N, Mefford HC, et al. Somatic mutation: The hidden genetics of brain malformations and focal epilepsies. Epilepsy Research [Internet]. 2019 [cited 2019 Aug 20];155:106161. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0920121119301810
Eredità e consulenza genetica nel mosaicismo.
Tipi di mosaicismo in funzione della genetica.
  • Le malattie a mosaico avvengono a causa di una mutazione de novo, post-zigotica, che si è verificata nel singolo individuo, e non sono ereditarie (per definizione).
  • Possono essere trasmesse solo nel caso in cui l'individuo affetto sia portatore della mutazione nella linea germinale (mosaicismo germinale).
  • In caso di trasmissione della malattia, la presentazione clinica nella progenie non sarà in mosaico, bensì sotto forma di mutazione costituzionale.
Trattamento specifico
  • Esistono alternative di trattamento specifico per alcune malattie mosaiciche, in particolare quelle che colpiscono i geni della via PI3K/AKT e la via RAS/RAF.
Protocollo diagnostico

🧠🧬 Algoritmo clinico: Mosaicismo cutaneo pigmentario → rischio neurosviluppo

1️⃣ Confermare che il pattern cutaneo sia realmente blaschkoide

Chiavi cliniche:

  • Linee a "S" sul tronco, a "V" sulla schiena, curve sugli arti
  • Rispetta le linee mediane (non dermatomerica, non vascolare)
  • Iperpigmentazione o ipopigmentazione segmentaria

👉 Sì no segue le linee di Blaschko → minore probabilità di mosaicismo genetico rilevante.


2️⃣ Stratificazione iniziale del rischio neurologico

🔴 Alto rischio (≥1 criterio):

  • Lesioni estese o bilaterali
  • Afectación facial o cuero cabelludo
  • Associate a:
    • Ritardo dello sviluppo
    • Epilessia
    • Ipotonia / spasticità
    • Macrocefalia/microcefalia
    • Tratti dismorfici
    • Asimmetria corporea

➡️ Passare direttamente a uno studio neurologico e genetico approfondito.


🟡 Rischio intermedio:

  • Lesioni limitate
  • Bambino asintomatico o con dubbi lievi nello sviluppo
  • Esame neurologico normale

➡️ Follow-up strutturato + screening neuropsicologico.


🟢 Basso rischio:

  • Lesione piccola, localizzata
  • Senza altri reperti
  • Sviluppo chiaramente normale

➡️ Follow-up clinico, senza esami invasivi iniziali.


3️⃣ Valutazione neurologica raccomandata

🔹 Sempre

  • Storia dello sviluppo dettagliata
  • Esame neurologico mirato
  • Screening del linguaggio e delle funzioni esecutive

🔹 Se vi è sospetto clinico

  • EEG:
    • Crisi, regressione, DDL con fluttuazione
  • RM cerebrale (3T se possibile):
    • Epilessia
    • Ritardo globale
    • Asimmetria neurologica
    • Sospetto di malformazione corticale

📌 La RM può essere normale anche in presenza di mosaicismo cerebrale → normalità ≠ esclusione.


4️⃣ Studi genetici: cosa richiedere e in quale tessuto

❌ Ciò che NON è sufficiente

  • Array o esoma solo nel sangue (falso negativo frequente)

✔️ Strategia raccomandata (a scaglioni)

Livello 1

  • Array-CGH o SNP-array nel sangue
    • Rileva aneuploidie o CNV ad alta percentuale
    • Utile in caso di dismorfismi o ritardo globale

Livello 2 (se il sospetto persiste)

  • Studio genetico sulla pelle interessata
    • Biopsia a punch
    • Idealmente:
      • NGS mirato
      • Esoma clinico ad alta profondità
      • Confronto tra pelle interessata vs sangue

Livello 3 (fenotipo specifico)

  • Pannelli mirati in base alla clinica:
    • Epilepsia (PI3K-AKT-mTOR, MTOR, PIK3CA)
    • Disturbi pigmentari / neurocutanei
    • ASD + macrocefalia

📌 Mosaicismi <10% richiedono una profondità >300×.


5️⃣ Pattern cutanei con maggiore correlazione neurologica

Pattern cutaneoRischio neurologico
Ipomelanosi di Ito estesa🔴 Alto
Blaschko bilaterale🔴 Alto
Lesioni con asimmetria corporea🔴 Alto
Segmentaria localizzata🟡 Variabile
Macchia isolata piccola🟢 Basso

6️⃣ Monitoraggio dello sviluppo neuropsicomotorio

Anche se asintomatico:

  • Valutazione dello sviluppo ogni 6–12 mesi
  • Linguaggio, attenzione, coordinazione
  • Soglia bassa per l'intervento precoce

👉 Molti fenotipi sono evolutivi, non congeniti completi.


7️⃣ Messaggi chiave per la famiglia (molto importanti)

  • ❌ Non implica colpa né un nesso di causalità con la FIV
  • ✔️ È un reperto biologico precoce
  • ✔️ La maggior parte dei bambini non sviluppano una disabilità grave
  • ✔️ La rilevazione precoce migliora la prognosi funzionale
19955111 {19955111:L6RIKRWI} 1 vancouver 50 default 2778 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22L6RIKRWI%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Kinsler%22%2C%22parsedDate%22%3A%222025-12-01%22%2C%22numChildren%22%3A8%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BKinsler%20VA.%20Mosaic%20disorders%20affecting%20pigmentation%20%26%23x2013%3B%20part%202%3A%20how%20to%20make%20a%20genetic%20diagnosis.%20Br%20J%20Dermatol%20%5BInternet%5D.%202025%20Dec%201%20%5Bcited%202025%20Dec%2020%5D%3B193%286%29%3A1047%26%23x2013%3B55.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1093%5C%2Fbjd%5C%2Fljaf224%26%23039%3B%26gt%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1093%5C%2Fbjd%5C%2Fljaf224%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Mosaic%20disorders%20affecting%20pigmentation%20%5Cu2013%20part%202%3A%20how%20to%20make%20a%20genetic%20diagnosis%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Veronica%20A%22%2C%22lastName%22%3A%22Kinsler%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Mosaic%20disorders%20affecting%20pigmentation%20are%20a%20large%20group%20of%20different%2C%20rare%20diseases%20that%20present%20with%20hypo-%20and%5C%2For%20hyperpigmented%20birthmarks.%20These%20can%20carry%20associated%20risks%20such%20as%20involvement%20of%20other%20organ%20systems%2C%20a%20predisposition%20to%20cancer%20and%20the%20possibility%20of%20transmission%20to%20future%20offspring%20as%20germline%20disease.%20This%20review%20draws%20on%20the%20clinical%20and%20genetic%20discoveries%20of%20the%20last%20decade%20to%20discuss%20how%20to%20make%20a%20genetic%20diagnosis%20in%20mosaic%20disorders%20affecting%20pigmentation.%20Practicalities%20reviewed%20include%20how%20to%20take%20the%20right%20samples%20for%20testing%20and%20how%20to%20process%20the%20samples%20correctly%2C%20while%20key%20concepts%20include%20understanding%20variant%20allele%20frequency%2C%20variants%20of%20uncertain%20significance%20and%20sensitivity%20of%20genetic%20testing.%20It%20then%20goes%20on%20to%20demonstrate%20how%20to%20use%20the%20clinical%20classification%20established%20in%20part%201%20of%20this%20two-part%20review%20to%20decide%20which%20genetic%20tests%20to%20perform%20and%20in%20which%20order.%20All%20currently%20known%20genetic%20causes%20of%20mosaic%20disorders%20affecting%20pigmentation%20are%20detailed%2C%20along%20with%20which%20genes%20have%20variants%20with%20the%20potential%20for%20germline%20transmission%20to%20the%20next%20generation.Birthmarks%20that%20affect%20the%20pigmentation%20of%20the%20skin%20usually%20present%20with%20striking%20patterns%20on%20the%20body.%20This%20type%20of%20birthmark%20can%20be%20associated%20with%20problems%20in%20other%20body%20systems%2C%20such%20as%20the%20brain.%20Some%20of%20these%20birthmarks%20have%20an%20increased%20risk%20of%20cancer%20development.%20The%20understanding%20of%20these%20birthmarks%20has%20changed%20over%20the%20last%2010%5Cu2005years%20as%20many%20of%20the%20genetic%20causes%20have%20been%20found.This%20research%20was%20carried%20out%20in%20two%20parts.%20This%20article%20is%20the%20second%20part.%20It%20describes%20how%20to%20test%20for%20the%20genetic%20causes%20of%20the%20birthmarks.%20Genetic%20testing%20involves%20taking%20the%20right%20samples%20from%20the%20skin%20and%5C%2For%20blood%2C%20processing%20them%20in%20the%20correct%20way%20and%20knowing%20how%20to%20interpret%20the%20results.This%20review%20also%20describes%20the%20known%20genetic%20causes%20of%20birthmarks%20that%20affect%20the%20pigmentation%20of%20the%20skin%2C%20and%20which%20genetic%20changes%20have%20the%20potential%20to%20be%20passed%20on%20to%20a%20patient%5Cu2019s%20children%20as%20a%20full%20body%20genetic%20disease.%22%2C%22date%22%3A%222025-12-01%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1093%5C%2Fbjd%5C%2Fljaf224%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Fdoi.org%5C%2F10.1093%5C%2Fbjd%5C%2Fljaf224%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%220007-0963%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%22RW3UYKV2%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-05-09T06%3A19%3A07Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Kinsler VA. Mosaic disorders affecting pigmentation – part 2: how to make a genetic diagnosis. Br J Dermatol [Internet]. 2025 Dec 1 [cited 2025 Dec 20];193(6):1047–55. Available from: https://doi.org/10.1093/bjd/ljaf224