Ataxia Cerebelosa de Origen Temprano (EOAc)

EOAc afecta a niños y jóvenes hasta los 25 años. Es heterogénea: puede ser hereditaria, metabólica, autoinmune o de origen desconocido.

Clasificación por Edad de Inicio (Clave Diagnóstica)

Según el enfoque basado en el inicio, se identifican tres categorías:

  • Congénita: antes de los 2 años (ej. malformaciones, trastornos del desarrollo).
  • Temprana: entre 2 y 25 años (incluye EOAc).
  • Tardía: después de los 25 años.
Clasificación de ataxias por edad de inicio
Figura 1: Clasificación de ataxias por edad de inicio. El umbral de 25 años define la EOAc. Importante para enmarcar el diagnóstico diferencial.

Algoritmo Diagnóstico (CACG-EPNS)

  • Paso 1: Confirmar EOAc por signos: ataxia de marcha, descoordinación, hipotonía.
  • Paso 2: Aplicar Inventory of Non-Ataxic Signs (INAS) para identificar signos no atáxicos (ej. espasticidad, mioclonías, signos sistémicos).
  • Paso 3: Evaluar historia familiar: herencia autosómica recesiva, dominante o esporádica.
  • Paso 4: RM cerebral: buscar atrofia cerebelosa, anomalías estructurales (ej. cerebelo pequeño, quistes).
  • Paso 5: Laboratorios: vitaminas (B1, B12, E), tiroides, autoanticuerpos, metabolitos (lactato, aminoácidos).
  • Paso 6: Pruebas genéticas: array CGH o NGS (secuenciación de alto rendimiento) para genes como ATXN1, ATXN2, ATXN3, TUBB2B, RAB7L1.
  • Paso 7: Integrar hallazgos clínicos, imagen y genética para diagnóstico final.
Algoritmo diagnóstico paso a paso
Figura 2: Algoritmo paso a paso. Permite un enfoque sistemático, reduciendo tiempos diagnósticos y mejorando el registro en bases de datos.
Más detalles (opcional)

• En ataxias tempranas, el patrón hereditario es clave: autosómica recesiva (más común en EOAc), dominante o X-ligada.

• La RM puede mostrar atrofia cerebelosa (especialmente en vermis) o anomalías estructurales (ej. quiste del vermis).

• Pruebas genéticas con NGS tienen alta sensibilidad; se recomienda panel específico de ataxias.

Claves para la Práctica Clínica

  • Il inicio antes de los 2 años sugiere causas congénitas o genéticas.
  • La hipotonía en EOAc sugiere trastorno neurodegenerativo.
  • Il INAS mejora la precisión diagnóstica al identificar signos no atáxicos.
  • Il uso sistemático del algoritmo reduce errores y optimiza el proceso diagnóstico.

Referencias: Brandsma et al. (2019), Palau et al. (2019)

19955111 {19955111:EVRTGK2A} 1 vancouver 50 default 7757 https://neuropediatoolkit.org/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22EVRTGK2A%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A19955111%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Brandsma%20et%20al.%22%2C%22parsedDate%22%3A%222019-09-01%22%2C%22numChildren%22%3A1%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bclear%3A%20left%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-left-margin%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bfloat%3A%20left%3B%20padding-right%3A%200.5em%3B%20text-align%3A%20right%3B%20width%3A%201em%3B%26quot%3B%26gt%3B1.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-right-inline%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bmargin%3A%200%20.4em%200%201.5em%3B%26quot%3B%26gt%3BBrandsma%20R%2C%20Verschuuren-Bemelmans%20CC%2C%20Amrom%20D%2C%20Barisic%20N%2C%20Baxter%20P%2C%20Bertini%20E%2C%20et%20al.%20A%20clinical%20diagnostic%20algorithm%20for%20early%20onset%20cerebellar%20ataxia.%20European%20Journal%20of%20Paediatric%20Neurology%20%5BInternet%5D.%202019%20Sept%201%20%5Bcited%202025%20Feb%2024%5D%3B23%285%29%3A692%26%23x2013%3B706.%20Available%20from%3A%20%26lt%3Ba%20class%3D%26%23039%3Bzp-ItemURL%26%23039%3B%20href%3D%26%23039%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1090379819300273%26%23039%3B%26gt%3Bhttps%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1090379819300273%26lt%3B%5C%2Fa%26gt%3B%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22A%20clinical%20diagnostic%20algorithm%20for%20early%20onset%20cerebellar%20ataxia%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22R.%22%2C%22lastName%22%3A%22Brandsma%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22C.%20C.%22%2C%22lastName%22%3A%22Verschuuren-Bemelmans%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22D.%22%2C%22lastName%22%3A%22Amrom%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22N.%22%2C%22lastName%22%3A%22Barisic%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22P.%22%2C%22lastName%22%3A%22Baxter%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Bertini%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22L.%22%2C%22lastName%22%3A%22Blumkin%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22V.%22%2C%22lastName%22%3A%22Brankovic-Sreckovic%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22O.%20F.%22%2C%22lastName%22%3A%22Brouwer%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22K.%22%2C%22lastName%22%3A%22B%5Cu00fcrk%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22C.%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Catsman-Berrevoets%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22D.%22%2C%22lastName%22%3A%22Craiu%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22I.%20F.%20M.%22%2C%22lastName%22%3A%22de%20Coo%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22J.%22%2C%22lastName%22%3A%22Gburek%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22C.%22%2C%22lastName%22%3A%22Kennedy%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22T.%20J.%22%2C%22lastName%22%3A%22de%20Koning%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22H.%20P.%20H.%22%2C%22lastName%22%3A%22Kremer%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22R.%22%2C%22lastName%22%3A%22Kumar%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22A.%22%2C%22lastName%22%3A%22Macaya%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22A.%22%2C%22lastName%22%3A%22Micalizzi%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22M.%22%2C%22lastName%22%3A%22Mirabelli-Badenier%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22A.%22%2C%22lastName%22%3A%22Nemeth%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22S.%22%2C%22lastName%22%3A%22Nuovo%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22B.%22%2C%22lastName%22%3A%22Poll-The%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22T.%22%2C%22lastName%22%3A%22Lerman-Sagie%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22M.%22%2C%22lastName%22%3A%22Steinlin%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22M.%22%2C%22lastName%22%3A%22Synofzik%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22M.%20A.%20J.%22%2C%22lastName%22%3A%22Tijssen%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22G.%22%2C%22lastName%22%3A%22Vasco%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22M.%20A.%20A.%20P.%22%2C%22lastName%22%3A%22Willemsen%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22G.%22%2C%22lastName%22%3A%22Zanni%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22E.%20M.%22%2C%22lastName%22%3A%22Valente%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Boltshauser%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22D.%20A.%22%2C%22lastName%22%3A%22Sival%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22Early%20onset%20cerebellar%20Ataxia%20%28EOAc%29%20comprises%20a%20large%20group%20of%20rare%20heterogeneous%20disorders.%20Determination%20of%20the%20underlying%20etiology%20can%20be%20difficult%20given%20the%20broad%20differential%20diagnosis%20and%20the%20complexity%20of%20the%20genotype%5Cu2013phenotype%20relationships.%20This%20may%20change%20the%20diagnostic%20work-up%20into%20a%20time-consuming%2C%20costly%20and%20not%20always%20rewarding%20task.%20In%20this%20overview%2C%20the%20Childhood%20Ataxia%20and%20Cerebellar%20Group%20of%20the%20European%20Pediatric%20Neurology%20Society%20%28CACG-EPNS%29%20presents%20a%20diagnostic%20algorithm%20for%20EOAc%20patients.%20In%20seven%20consecutive%20steps%2C%20the%20algorithm%20leads%20the%20clinician%20through%20the%20diagnostic%20process%2C%20including%20EOA%20identification%2C%20application%20of%20the%20Inventory%20of%20Non-Ataxic%20Signs%20%28INAS%29%2C%20consideration%20of%20the%20family%20history%2C%20neuro-imaging%2C%20laboratory%20investigations%2C%20genetic%20testing%20by%20array%20CGH%20and%20Next%20Generation%20Sequencing%20%28NGS%29.%20In%20children%20with%20EOAc%2C%20this%20algorithm%20is%20intended%20to%20contribute%20to%20the%20diagnostic%20process%20and%20to%20allow%20uniform%20data%20entry%20in%20EOAc%20databases.%22%2C%22date%22%3A%222019-09-01%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%2210.1016%5C%2Fj.ejpn.2019.08.004%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Fwww.sciencedirect.com%5C%2Fscience%5C%2Farticle%5C%2Fpii%5C%2FS1090379819300273%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%221090-3798%22%2C%22language%22%3A%22en%22%2C%22collections%22%3A%5B%22RHJ4SR7B%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222026-07-15T22%3A41%3A27Z%22%7D%7D%5D%7D
1.
Brandsma R, Verschuuren-Bemelmans CC, Amrom D, Barisic N, Baxter P, Bertini E, et al. Un algoritmo diagnostico clinico per l’atassia cerebellare ad esordio precoce. Giornale europeo di neurologia pediatrica [Internet]. 1 settembre 2019 [citato il 24 febbraio 2025];23(5):692–706. Disponibile da: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1090379819300273